Eerlijke Bankwijzer & IKV Pax Christi
De Eerlijke Bankwijzer neemt namelijk onder de loep hoe maatschappelijk verantwoord het investeringsbeleid van Nederlandse banken is. Je ziet direct of jouw bank investeert in bedrijven die wapens leveren aan dictaturen of in vervuilende energie. Bovendien kun je je bank aanmanen hun beleid te verbeteren. Net als Amnesty International, FNV Mondiaal, Milieudefensie, Oxfam Novib en de Dierenbescherming hoort IKV Pax Christi sinds kort ook  bij de organisaties achter de Eerlijke Bankwijzer. En kunnen we zeggen dat we werken voor vrede, veiligheid, en…maatschappelijk verantwoord investeren.

Banken zijn namelijk geen neutrale bedrijven die de spaarvarkens van de consument achter slot en grendel zetten en weer terug geven. De manier waarop banken geld investeren en de keuzes die zij maken, kunnen een grote rol spelen bij het veroorzaken van of in stand houden van conflicten. Bijvoorbeeld door te investeren in steenkolenmijnen die zich schuldig maken aan mensenrechtenschendingen in Colombia. Het vredeswerk van IKV Pax Christi  richt zich dus ook op het aanspreken van financiële instellingen over een duurzaam en verantwoord investeringsbeleid.

Clustermunitie
Dat IKV Pax Christi mee doet aan de Eerlijke Bankwijzer is nieuw. Banken en pensioenfondsen aanspreken op hun maatschappelijke investeringsbeleid doen we daarentegen al langer. IKV Pax Christi was al eerder betrokken bij onderzoek rondom banken en investeringen in controversiële wapens. Bovendien zetten we ons al jaren intensief in om wereldwijde investeringen in clustermunitie tegen te gaan.

Clusterbommen zijn in een internationaal verdrag verboden wapen en mogen door de lidstaten niet langer geproduceerd worden. Maar hoe zit het met de financiering van bedrijven die clustermunitie maken? Immers, zonder geld geen productie. De geldstroom van financiële instellingen naar clusterbom fabrikanten gaat niet om een zakcentje: wereldwijd investeren banken en pensioenfondsen nog altijd 39 miljard US Dollar in clustermunitie producenten.

‘Stop explosieve investeringen’

Gelukkig zijn er ook banken die er voor kiezen niet te investeren in  deze wapens. Goed nieuws is ook dat een groeiende groep landen meent dat als de productie van clustermunitie volgens het Clustermunitieverdrag verboden is, de financiering ervan dat eveneens is. In bepaalde landen geldt er zelfs een wettelijk investeringsverbod voor. Ook in Nederland wordt op korte termijn een wettelijk verbod op directe investeringen in clusterbommen verwacht, de wet is in de maak. Binnenkort lees je op deze blog meer over het wetsvoorstel.

Het is de gezamenlijke verantwoordelijkheid van staten, producenten en financiële instellingen om de productie van clustermunitie te stoppen, om ‘explosieve investeringen’ een halt toe te roepen. Niet voor niets heeft ons rapport over wereldwijde investeringen in clustermunitie de zinsnede “a joint responsibility” in de titel staan.

Gezamenlijke verantwoordelijkheid; wat kan ik doen?

Vandaag lanceert de Eerlijke Bankwijzer een nieuw praktijkonderzoek “Nederlandse bankgroepen en buitenlandse landverwerving”. Vrijwel alle banken investeren in bedrijven die land verwerven buiten de EU en die actief zijn in risicosectoren zoals landbouw, bosbouw, biobrandstoffen. Bij landverwervingen komt het regelmatig voor dat de lokale bevolking onrechtmatig van haar land verdreven wordt. De meeste banken doen onvoldoende om dat te voorkomen.

Staten, bedrijven, financiële instellingen…maar er is nog een belangrijke bepalende factor: de consument. Afgelopen zomer bijvoorbeeld hebben in Engeland naar aanleiding van een grote publieksactie van Amnesty International UK ruim 10.000 mensen een e-mail gestuurd aan de directeur van de Royal Bank of Scotland (tevens huisbankier van de Nederlandse staat) te laten weten dat investeringen in clustermunitie niet door de beugel kunnen. En met succes: RBS kondigde rap aan dat ze hun beleid zo zouden aanscherpen dat ze geen investeringen meer zullen doen in bedrijven die clusterbommen produceren.

Ook de Eerlijke Bankwijzer onderkent dat financiële instellingen soms een extra steuntje in de rug nodig hebben in het nemen van hun verantwoordelijkheden. Dat ze soms tot de orde geroepen moeten worden. En dat kan dus al met één druk op de knop. Je bank stimuleren een beter en duurzamer investeringsbeleid te voeren is nog nooit zo makkelijk geweest!

Waar iedere dag na de ochtend koffie èèn onderwerp centraal stond en er buiten die bubble niet veel anders meer leek te zijn. Een wereld waarin wat gezegd wordt belangrijk is, maar de woorden die niet gesproken worden vaak veelzeggender zijn. Het  nieuws uit Bosnië en Herzegovina op 29 november en van vandaag dat 3 mensen om het leven kwamen door een landmijn ontploffing, maakte weer eens duidelijk dat het geen bubble is. Het gaat hier over de levens van mensen. Burgers, die jaren na een conflict nog steeds niet in veiligheid kunnen leven.

Via live tweets van @minefreeworld van de International Campaign to Ban Landmines (ICBL) wordt iedereen buiten de conferentiezaal op de hoogte gesteld van wat hun eigen land te zeggen heeft over hun verplichtingen en actieplannen. In 140 karakters wordt op twitter direct duiding gegeven aan de diplomatieke taal en worden staten tegelijk aansprakelijk gehouden voor wat ze zeggen. Ook identificeren de tweets feilloos wat er juist niet gezegd wordt.  Aangevuld met hashtags.

Daarom, een aantal hoogtepunten van deze week in tweets.

Met betrekking tot (aangekondigde) nieuwe toetredingen tot het verdrag:

#Finland just announced its Parliament approved @MineBanTreaty accession 3 days ago!!! Will deposit “within weeks.” #bignews

South Sudan delegate announces to applause that “my country joined the @MineBanTreaty  on 11 November 2011″  #bignews

Over vernietigen van de nationale voorraden (‘stockpile destruction’):

#ICBL welcomes #Turkey‘s announcement that it has completed its destruction of its #landmine stockpile!

#ICBL is concerned that Belarus, Greece, Ukraine still have not completed destruction of their stockpiled antipersonnel #landmines + are in violation of treaty

Over het ruimen van gebieden die besmet zijn met landmijnen (‘demining’):

With #Burundi and #Nigeria, there are now 18 States Parties that reported completion of demining obligations.

En updates over landen die (nog)  geen lid zijn van het Landmijnenverdrag:

#Somalia says that it is committed to joining the @MineBanTreaty “within the following months”

#US says that its #landmine policy review has sought a wide range of views, been a valuable process, +”input is being taken into account”

#Myanmar (Burma) promises it will “continue to study” @MineBanTreaty. For the real story on its #landmine use, see: http://bit.ly/vqzfoZ

Zo. En dan nu naar het #vliegveld op weg naar #huis. Om er aldaar op toe te zien dat de woorden die zijn gesproken, die ongesproken in de lucht hingen, en de beloftes die zijn gemaakt  binnen de muren van het Cambodjaanse vredespaleis niet in de bubble blijven rond zoemen, maar worden vertaald naar #concrete actie.

Het internationale persbericht van de ICBL is hier te lezen

Suzanne Oosterwijk, IKV Pax Christi  (oosterwijk@ikvpaxchristi.nl)

Een groep jongens van een jaar of 11, rennend, lachend. Ze spelen tikkertje in een maïsveld en hollen achter elkaar aan. Plots wordt het beeld zwart en horen we een oorverdovende knal. Het wordt aan de kijker overgelaten om te bedenken wat er is gebeurd, en dat laat zich in een conferentie over landmijnen makkelijk raden. Hoe luguber, als je terug denkt aan je eigen kindertijd die je in een heel andere realiteit hebt geleefd. Waar je kon springtouwen, voetballen en rondrennen dat het een lieve lust was zonder de dreigende angst dat je op ieder gegeven moment op een landmijn terecht zou kunnen komen.

Het filmpje versterkt mijn verbeeldingskracht bij de cijfers die we de dag erna te horen krijgen via de Landmine Monitor. Dit is de onderzoeksarm van de International Campaign to Ban Landmines die verslag legt van de implementatie van het verdrag.  Een power point dia projecteert de zaal in dat er vorig jaar 4,191 nieuwe slachtoffers zijn gevallen door toedoen van explosieve oorlogsresten. Van dit cijfer zijn 43% kinderen. Weer denk ik aan het filmpje.

Dergelijke reality checks geven het ‘verdragsjargon’ dat tijdens de conferentie bij monde van de afgevaardigden van de lidstaten hier iedere dag de plenaire zaal vult – en die soms haast catch phrases lijken –  een heldere dimensie. Soms lijken deze termen te lijden onder de inflatie van de regelmatigheid waarmee ze worden gebruikt en je ze hoort. Maar bijvoorbeeld dat ene filmpje tijdens de openingsavond bevestigt maar weer eens dat bewoordingen als ‘humanitair leed’ en ‘unacceptable harm’ geen platitudes zijn.  En maakt duidelijk waarom er op mijn oranjegekleurde visitekaartje onder mijn naam staat dat ik werk op het terrein van ‘veiligheid en ontwapening’.  En waarom ik zonder dat ik het bewust bedoelde, zat mee te knikken tijdens de speech die namens VN’s Ban Ki-Moon aan de plenary werd voorgedragen:  “It’s intolerable that new antipersonnel mines being laid, even today.”

Suzanne Oosterwijk, IKV Pax Christi (oosterwijk@ikvpaxchristi.nl)

Fast forward naar een paar dagen later en een halve wereld verderop. Naar Phnom Penh in Cambodja, om precies te zijn. Hier, in het land dat de bakermat was voor de anti-landmijnen beweging, vind de elfde jaarlijkse conferentie plaats van staten die lid zijn van het Landmijnenverdrag uit 1997. Ruim 158 landen – meer dan 80% van alle staten ter wereld – zijn aangesloten bij het verdrag en hebben zich gecommitteerd aan concrete actie om de wereld vrij te maken van landmijnen.

Het probleem is duidelijk: naar schatting van de International Campaign to Ban Landmines (ICBL) zijn 1 miljoen mensen in de afgelopen drie decennia gedood of gewond geraakt door landmijnen. Hiervan was 71% burger, en 32% kinderen. Het grote probleem met landmijnen is – net als met clustermunitie – dat zij geen onderscheid maken tussen militairen of burgers; voor een landmijn maakt het niet uit wie erop gaat staan. Landmijnen die ooit tijdens een conflict zijn gelegd, bedreigen nog decennia nadien de levens en het levensonderhoud van burgers. Van 72 staten en 7 gebieden is bevestigd of wordt vermoed dat ze vandaag de dag nog besmet zijn met  deze wapens wat deze gebieden onbruikbaar maken voor landbouw en levensgevaarlijk om in te zijn.

De conferentie van lidstaten, die van 28 november tot en met 2 december zal plaatsvinden, is het uitgelezen moment  om de balans op te maken hoe ver landen zijn met het uitbannen van antipersoonsmijnen. En om alvast een voorschot te nemen op de komende dagen:  er is genoeg om je zorgen over te maken en genoeg om optimistisch over te zijn.

Het optimisme dat het mogelijk is om ‘in our lifetime’ in een wereld zonder landmijnen te leven, wordt versterkt door een bezoek  aan het Cambodjaanse trainingsinstituut voor het ruimen van mijnen.  Hier krijgen we een kijkje in de keuken van ontmijners. We zien verschillende methodes, variërend van het gebruik van metaaldetectors tot de inzet van speciaal opgeleide honden die mijnen opsporen. We horen over technische ontwikkelingen die het mogelijk maken dat antipersoonsmijnen beter gedetecteerd worden. De winst zit er vooral in dat de apparatuur uitsluitend gaat piepen wanneer het langs een landmijn zoemt en niet ook bij alle andere ontelbare metalen voorwerpen die zich eveneens in de grond bevinden. Dit versnelt het minutieuze proces van ontruiming – waar opperste concentratie en precisie voor vereist is – aanzienlijk. En dat betekent weer dat gebieden sneller vrij kunnen worden gemaakt van deze verwoestende wapens. De andere kant van de medaille is dat deze methodes erg kostbaar zijn en daardoor niet overal voorhanden zijn.

Het klinkende getal 44.5 miljoen stemt ook positief. Zoveel  landmijnen uit hun nationale voorraden hebben de lidstaten namelijk al vernietigd, een van de verplichtingen uit het verdrag.

Zorgen zijn er over die landen die achterlopen met hun verplichtingen zoals de vier landen die hun voorraden nog niet hebben vernietigd, de onduidelijke verslaglegging over welke gebieden nu precies getroffen zijn, en de vraag of slachtoffers en hun gemeenschappen wel de gepaste hulp krijgen waar zij recht op hebben.

Grote zorgen zijn er ook over de constatering dat in 2011 Libië, Israël, en Myanmar antipersoonsmijnen hebben gebruikt. Ook Syrië wordt ervan beschuldigd landmijnen te hebben gelegd langs de grens met Libanon. Geen van deze landen zijn lid van het Landmijnenverdrag.

De aanwezige landen in Phnom Penh zouden zich fel tegen deze gebeurtenissen moeten uitspreken en alle landen die nog geen lid zijn aansporen zich zo snel mogelijk bij het verdrag aan te sluiten.

Gelukkig is er in Phnom Penh een delegatie van ruim 300 campaigners van over de hele wereld om samen met staten te werken aan oplossingen en vervolgstappen.  Staatsdelegaties,  verschillende VN en andere internationale organisaties, en de aanwezige campaigners kunnen hopelijk inspiratie vinden in de veelbelovende woorden die tijdens de openingsceremonie werden gesproken door een Cambodjaans landmijnen slachtoffer. Ze zei: “My country is sometimes called the Country of Wonder, and this week we want you to make wonderful things happen.”

IKV Pax Christi  is als bestuurslid van de ICBL –  die zich al twintig jaar inzet voor een wereld zonder landmijnen – in Phnom Penh om staten onder het motto ‘Push for Progress’ aan te sporen alles te doen om het verdrag volledig uit te voeren.

Voor foto’s van het bezoek aan het ontmijningsinstituut in Odongk, zie onze Flickr.

Suzanne Oosterwijk, IKV Pax Christi (oosterwijk@ikvpaxchristi.nl)

Van de 114 staten waren een klein aantal groot voorstander van dat protocol, India, China, Israel en Rusland, maar met name de VS willen namelijk nog niet toetreden tot de Conventie over Cluster Munitie (CCM). Dit verdrag dat in 2008 opende voor ondertekening en door 111 landen is getekend verbiedt alle gebruik, vervoer, productie en opslag van clustermunitie. Ook Nederland is lid van dit verdrag. De eerder genoemde landen ondertekenden de CCM zoals gezegd nog niet. Maar dat wil niet zeggen dat ze er “geen last” van hebben, en vanuit dat perspectief moet hun enthousiasme voor een protocol binnen de CCW dan ook worden gezien. Sinds de totstandkoming van de CCM is er een norm gesteld in het internationaal recht, en gebruik van clustermunitie ligt ook voor landen die de CCM niet ondertekend hebben buitengewoon gevoelig.  Het lijkt in die zin een beetje op het landmijnenverdrag uit 1997. Amerika ondertekende ook dat verdrag niet, maar heeft sindsdien geen landmijnen meer gebruikt.

74 staten hebben zowel de CCM ondertekend en zijn lid van de CCW. Ook zij zaten en dus de afgelopen weken in Geneve aan de onderhandelingstafel over een mogelijk nieuw protocol binnen de CCW over clustermunitie. In de loop van de onderhandelingen vormde er zich een groep van 51 landen die de afgelopen weken samen de norm uit de Conventie Over Cluster Munitie (CCM) sterk heeft verdedigd.

Nederland behoorde de afgelopen weken tot een andere, en veel kleinere groep van landen. Een groep van ongeveer 12 landen die ondanks dat ze de CCM hebben omarmd, constructief wilde meewerken aan een Protocol VI. Ondanks het feit dat ze daarmee de stigmatiserende werking die al uit gaat van de CCM volledig ondermijnen, en daarmee het gebruik van clustermunitie door anderen toe zouden staan.

Als er ooit een protocol zou komen en Nederland het zou ratificeren overigens, geldt voor Nederland nog altijd de CCM, het sterkere recht prevaleert over het minder vergaande recht. Maar voor ander landen die de CCM niet ondertekend hebben, zou dit protocol dan het geldend recht worden. En inderdaad, voor hun zou het gebruik van vele soorten clusterbommen dan volledig legitiem zijn. Kortom wij mogen het niet meer gebruiken maar anderen expliciet wel.

Maar goed. Terug naar de ontknoping vandaag in Geneve. Zoals gezegd kwam de VS op het allerlaatste moment met een nieuw voorstel. Een voorstel om alle referentie aan het gebruik van clustermunitie uit de tekst te halen. Wat zou overblijven was een tekst die gebruik van clustermunitie impliciet in plaats van expliciet toe zou blijven staan.

Na 2 weken onderhandelen ging vanmiddag een zenuwslopende sessie in. Met onduidelijkheid over wat er ging gebeuren, met een nieuw voorstel van de VS op tafel, met verkeerd uitgeprinte documenten, en met een spontane onderbreking van de vergadering zodat landen konden overleggen wat hun reactie was op de last minute change.

Na een half uur opschorting van de vergadering nam Costa Rica namens 50 landen het woord: “ Niet akkoord met het protocol”. De voorzitter van de vergadering leek even te doen alsof Costa Rica níet net namens 50 landen had gezegd dat ze niet akkoord waren met het protocol, en vroeg vervolgens of er misschien staten waren die bezwaar hadden tegen de aanname van het protocol. Die vlieger ging niet op. Eén voor één herhaalden landen als, Uruguay, Noorwegen, Zwitserland, Mexico, Indonesië en anderen hun bezwaar tegen de tekst. Twee lange weken zijn voorbij. Er is GEEN consensus over Protocol VI. Voor nu. Of er volgend jaar weer doorgepraat wordt over clustermunitie binnen de CCW is voor nu onduidelijk, bizar genoeg.

Het voelt gek om blij te zijn als iets er niet komt. Maar ik ben blij. Blij dat er geen consensus is bereikt over het nieuwe protocol VI over clustermunitie dat het gebruik van clustermunitie expliciet of impliciet toe zou staan. Blij dat de CCW als groep landen nu hopelijk weer verder kan met andere onderwerpen zonder dat ze hun tijd verspillen aan de totstandkoming van een zwak protocol over clustermunitie.  Blij dat aan de sterke norm van de Conventie over Cluster Munitie om humanitair leed te voorkomen niet is getornd.

Als het zal gaan om wel of niet adoptie van een protocol, zal de tekst zal ook naar Den Haag gestuurd worden, waar het eindbesluit zal liggen over de vraag of Nederland wel of niet akkoord kan gaan met het protocol. Het kan zijn dat er gestemd wordt, en het kan ook zijn dan het mandaat verlengd wordt. Als het mandaat verlengd wordt, zou dat waarschijnlijk zijn op grond van een voorstel dat Amerika vandaag deed om alle referenties in het protocol aan ‘gebruik’ weg te halen. Een raar voorstel. Want dan zou alle gebruik nog steeds toegestaan zijn. En worden ‘humanitarian concerns’ nog steeds niet ‘urgently addressed’, waar de preambule wel toe oproept.

Ik zal het niet meemaken. Omdat ik voor een conferentie over landmijnen overmorgen in Cambodja moet zijn, moet ik de laatste 2 dagen missen. Via twitter, e-mail, telefoon en facebook hou ik bij wat er gaande is in Genève. Soms komt er goed nieuws binnen. De grote groep landen die gisteren een gezamenlijk statement uitbrachten dat zij niet akkoord kunnen gaan met het protocol, hebben ook vandaag een statement uitgebracht. De groep van landen is inmiddels gegroeid naar 48, waaronder: Afghanistan, Angola, Burkina Faso, Chili, Colombia, Congo, Costa Rica, Democratische Republiek Congo, Denemarken, Djibouti, Equador, El Salvador, Guatemala, Guinee, Haïti, Heilige Stoel, Honduras, IJsland, Laos, Libanon, Lesotho, Liberia, Madagaskar, Mali, Mexico, Mozambique, Nieuw Zeeland, Niger, Noorwegen,  Oostenrijk, Panama, Spanje, Togo, Uruguay , Zambia en Zuid Afrika. Gelukkig vormen we met de Cluster Munitie Coalitie een hechte groep, en zijn veel van mijn collega’s nog daar.   Helaas nog geen bericht over Nederland. Nederland heeft vandaag niet gesproken.

Op twitter lees ik dat internationaal recht expert Gro Nystuen eerder vandaag zich hardop afvraagt of landen die eerder de Conventie over Cluster Munitie (CCM) ondertekenden en nu het protocol zouden omarmen, inbreuk maken op de verplichtingen onder de CCM. Daarin staat immers dat je het gebruik van clustermunitie door derden moet ontmoedigen, het gebruik van derden niet mag faciliteren en dat je landen aan moet sporen lid te worden van de CCM. Een protocol dat landen juist een juridische vergoelijking geeft clustermunitie niet af te schaffen, lijkt daar inderdaad haaks op te staan.

Ook het commentaar op het Protocol dat Harvard  juriste Bonnie Doherty gisteren namens de Cluster Munition Coalition formuleerde liegt er niet om.

VN organisaties UNDP, OCHA, en de VN High Commissioner for Human Rights Navi Pillay brachten ook gisteren hun veroordeling van de tekst naar voren in een gezamenlijk statement.

En Nederland? Nederland  zal ongeacht de procedurele beslissing morgen, of er verlenging komt of dat er een besluit over het draft protocol door de voorzitter wordt afgedwongen, een keuze moeten maken. Is Nederland serieus in haar overtuiging dat clustermunitie onacceptabel is?  Dan weet Den Haag wat de instructies zullen moeten zijn.

Clustermunitie is onacceptabel, en zo ook Protocol VI.

Art 3 bis:
1 “It is prohibited in all cirumstances to make the civilian population as such, individual civilians or civilian objects the object of attack.”
2 In order to ensure respect for and the protection of civilian populations, individual civilians and civilian objects, Hight Contracting Parties and parties to an armed conflict shall at all times respect and recognise the distinction between military objectives, and civilians or civilian objects.”

Juist. In de Geneefse Conventies uit 1949 staat reeds besloten dat je onderscheid moet maken tussen burger en militaire doelen. En laat dat nou precies zijn wat clustermunitie niet doet.

Clustermunitie is een gebiedsdekkend wapen. Iedereen in dat gebied loopt gevaar getroffen te worden, militair of burger. Na een conflict maakt clustermunitie zo mogelijk nog minder onderscheid. Het maakt niet uit of je een uniform draagt als je op een submunitie gaat staan. Wie proberen we hier precies voor de gek te houden? 98% van de slachtoffers door clustermunitie zijn burgers. Hoe bescherm je burgers met een Protocol dat het gebruik van clusterbommen voor lange tijd toe blijft staan?

Morgen publiceren we met de CMC een uitgebreid commentaar op de tekstuele wijzigingen, maar in het kort : Dit protocol is nog steeds slecht nieuws voor landen die clustermunitie de wereld uit willen helpen. Landen die de Conventie over Cluster Munitie hebben ondertekend en die norm willen uitdragen. Morgen zullen we horen wat Nederland er van vindt.

“Een pleister op een houten been” geeft de ene site. “Een doekje voor het bloeden” poogt een ander.  “Een pleister op een gapende wond” geeft de derde site. Behoorlijk confronterende vertalingen, als je het hebt over niks zeggende verfraaiingen van een protocol dat het gebruik van clustermunitie toestaat. Om niet smakeloos over te komen hou ik het in deze blog maar even bij de term window dressing, maar het moge duidelijk zijn wat er op het spel staat als ik deze term gebruik.

Vanmiddag was het allereerst tijd voor algemene reacties op de nieuwe tekst van de voorzitter. Zoals de internationale Cluster Munition Coalition vandaag aangaf in haar persbericht zijn die wijzigingen weinig in aantal en onbeduidend qua inhoud. Nederland wordt in het persbericht expliciet bekritiseerd vanwege haar rol hier in Genève. Fundamentele bezwaren van onder andere het Internationale Rode Kruis zijn geenszins weggenomen door de nieuwe tekst, die het gebruik van clustermunitie nog altijd toe zal staan. De Cluster Munitie Coalitie schreef dit weekend een commentaar op de wijzigingen en verdeelde die vandaag onder de delegaties. Ook kwamen we vandaag met de vierde nieuwsletter voor de CCW.

Dat weerhield staten die druk uitoefenen om het protocol tot stand te brengen en dan zo zwak mogelijk (Israel, Amerika, India, China, Rusland) er niet van om hun grote waardering uit te spreken voor de “zeer betekenisvolle” veranderingen, de “constructieve houding”, de “bereidheid om concessies te doen”, dat “consensus over een protocol binnen handbereik lag” en zo nog wat meer uitspraken die de sfeer moesten creëren voor een constructieve middagsessie. De Cluster Munitie Coalitie intervenieerde om te benadrukken dat de wijzigingen in het protocol vooralsnog geen enkele provisie bevat die  het humanitair leed door clustermunitie zou voorkomen. Een zienswijze die in grote omlijningen ook werd verwoord door het Internationale Rode Kruis en een aantal sterke CCM staten.

Terug naar de “window dressing” exercitie die Nederland heeft ingezet.

In haar statement vandaag gaf Nederland aan dat zij de tekst zeker als stap in de goede richting zag, maar dat er nog wel wat werk verzet moest worden.De twee belangrijkste punten van verbetering zag Nederland weggelegd voor:
1 de transitieperiode van 12 jaar en,
2 het versterken van de zogeheten “endeavor clausule”.

Over de transitieperiode het volgende: logisch verhaal. Waarom een verdrag sluiten met als opdracht “to urgently address (…)”om vervolgens een transitie periode van 12 jaar opnemen voordat de regels van dat verdrag van toepassing zullen zijn? Goed dat Nederland dit noemt, toch? Ja zeker. Binnen die transitieperiode mogen namelijk ALLE typen clustermunitie gebruikt worden, dus de korter de beter. Alleen, NA die transitieperiode blijft het gebruik van clustermunitie ook toegestaan, zolang ze maar over een veiligheidsmechanisme beschikken, of een geschatte faalratio van minder dan 1% hebben. En laten we nou al jaren geleden hebben vastgesteld dat die eisen NIKS zeggen over het aantal slachtoffers dat clustermunitie maakt. Het probleem met clustermunitie is bovendien tweeledig: het gebiedsdekkende karakter van het wapen (ter grote van enkele voetbalvelden) en de submunities die na het gebruik blijven liggen en als de facto landmijnen functioneren. Los van veiligheidsmechanismes die bewezen niet werken, adresseren de provisies het gebiedsdekkende effect van het wapen niet.  Voor een concreet overzicht van clustermunitie die onder het Clustermunitieverdrag (de CCM) verboden is en onder de CCW zou zijn toegestaan klik je hier. Best schokkend.

Goed. Dan de zogeheten “endeavor” clausule. Gedurende de onderhandelingen hebben een aantal staten – waaronder Nederland -aangegeven dat  in het protocol duidelijk moet staan opgenomen dat het einddoel van staten niet dit protocol moet zijn, maar dat het protocol gezien moet worden als tussenstap. Wederom, goed toch? Een directe aansporing voor landen om na dit protocol alsnog alle clustermunitie uit te bannen! Ja. Behalve dat het op geen enkele manier aansluit bij de rest van de tekst. Hier komt de aap en de gouden ring wellicht toch van pas.

Hoe ver wil Nederland gaan? Alle 581.237 mensen die de petitie hebben getekend die vandaag werd overhandigd aan de voorzitter van de onderhandelingen weten wat het antwoord zou moeten zijn. Tot nu toe lijkt het erop dat Nederland weg hoopt te komen met een raar staaltje window dressing.

Branislav Kapetanovic geeft Frans Ambassadeur Danon 581 duizend en 253 handtekeningen tegen clusterbommen. (C) Cluster Munition Coalition

Vrijdagmiddag  5 uur.  Ik drink mijn zoveelste koffie van de dag. Over 20 minuten zal de voorzitter de nieuwe draft protocol over clustermunitie verspreiden onder de delegaties aanwezig tijdens de vierde CCW Review Conference in Geneve.  Iedereen bereidt zich voor op het programma dit weekend : het bestuderen van de nieuwe tekst.

Eerder op de vrijdag presenteerde de voorzitter al een aantal wijzigingen die hij naar aanleiding van de  onderhandelingen en één op één gesprekken met landen zou verwerken in de nieuwe tekst.  De VS presenteerde bovendien een voorstel om een clausule over de faalratio van clusterbommen van de ene technische annex naar de andere te verplaatsen. Een voorstel dat met veel bombarie door de VS werd ingeleid, en dat vervolgens door een grote groep landen werd omarmd. Ook door Nederland.

Terwijl ik de tekst er nog maar eens op nalees wat dat voorstel nou precies in zou houden, kom ik er maar niet achter waarom iedereen opeens doet alsof de VS een enorme concessie doet. Woorden over de “grote stap  van de VS” en de “constructieve sfeer binnen de onderhandelingen” worden uitgewisseld terwijl ik maar eens met collega’s overleg of ik nou gek ben of niet.

Het is wederom een lesje onderhandelen hier in Geneve. Als je maar doet alsof je een enorme toerijking doet dan verschuift de uitkomst van een compromis vanzelf een beetje jouw kant op. Wat het voorstel concreet betekent voor het voorkomen van het humanitair leed dat clusterbommen veroorzaakt? Helemaal niets. Clustermunitie die zonder deze wijziging gebruikt zou mogen worden, mag met deze wijziging nog steeds gebruikt worden. Wat het betekent voor de sfeer in de onderhandelingen? Dat de schijn gecreëerd wordt dat er “grote slagen gemaakt worden”. Handig, als je inzet op de totstandkoming van een protocol dat het gebruik van clustermunitie blijft toestaan.

Als we naar de nieuwe tekst kijken die is uitgedeeld en op maandag verder besproken zal worden, valt vooral op hoe verschrikkelijk weinig er veranderd is. De nieuwe draft protocol is op geen enkele manier meer acceptabel dan de vorige versie. Het staat nog altijd het gebruik van clustermunitie met (minder dan) een 1 % faalratio tot in den eeuwigheid toe. Er is nog steeds een 12 jaar lange periode waarin alle clusterbommen zonder een veiligheidsmechanisme is toegestaan. Het protocol kortom, lost de problemen die clustermunitie veroorzaakt nog steeds niet op,  en zal nog altijd de kans op humanitair leed vergroten in plaats van verkleinen.

Oude koek kortom. Het beloven lange dagen te worden voor landen zoals Nederland die lijken te denken dat een betekenisvol Protocol VI haalbaar is.

De conferentiezaal waar het allemaal gebeurt. Foto van Gemima Harvey (c)